Jak wygląda pogrzeb świecki i kto go prowadzi?

Coraz więcej krakowskich rodzin wybiera pożegnanie bez księdza: bo zmarły był niewierzący, bo rodzina jest mieszana wyznaniowo albo dlatego, że tak brzmiała ostatnia wola. Wiele osób nie wie jednak, jak taki pogrzeb wygląda w praktyce. Poniżej opisuję go krok po kroku, tak jak prowadzę takie ceremonie od kilkunastu lat.

Czym pogrzeb świecki różni się od religijnego?

Różnica nie leży w miejscu ani w powadze, tylko w treści. W pogrzebie religijnym centrum jest liturgia: modlitwa, czytania, obrzęd prowadzony przez kapłana. W pogrzebie świeckim centrum jest człowiek: jego życie, to, co robił, kogo kochał i co po sobie zostawił.

Nie ma stałego rytuału, więc każda ceremonia jest inna. Wspólny jest szkielet: powitanie, wspomnienie o zmarłym, muzyka, słowo od bliskich, pożegnanie i odprowadzenie na miejsce spoczynku. Nie ma też zakazu symboli. Jeśli rodzina chce zapalić świecę, odczytać wiersz czy ustawić zdjęcie, to wszystko jest częścią ceremonii. Elementy religijne, na przykład wspólna modlitwa jednej osoby, też się zdarzają i nikogo nie dziwią.

Kto prowadzi pogrzeb świecki?

Mistrz ceremonii. W naszym zakładzie jestem nim ja, a w razie potrzeby współpracujemy ze sprawdzonymi osobami, które prowadzą ceremonie w Krakowie od lat. Rola mistrza ceremonii jest podwójna.

Po pierwsze, jest przewodnikiem po uroczystości: mówi, kiedy wstać, kiedy podejść do trumny, kiedy nastąpi wyprowadzenie. Rodzina nie musi pamiętać żadnego scenariusza. Po drugie, jest głosem rodziny: wygłasza mowę pożegnalną, którą przygotowaliśmy razem podczas spotkania dzień lub dwa przed pogrzebem.

Prowadzić ceremonię może też ktoś z bliskich lub przyjaciel; czasem rodzina prosi o to osobę, która zna zmarłego najlepiej. Wtedy pomagam w przygotowaniu tekstu i przejmuję część organizacyjną, żeby ta osoba mogła skupić się na słowach.

Jak przebiega ceremonia krok po kroku?

Typowa ceremonia w naszej sali pożegnań przy ul. Wielickiej 87 lub w kaplicy cmentarza komunalnego trwa 30–45 minut. Można ją wydłużyć, jeśli głos chce zabrać więcej osób.

1. Muzyka na wejście. Goście zajmują miejsca, rodzina siada w pierwszym rzędzie. Trumna lub urna stoi już na katafalku, wśród kwiatów.

2. Powitanie. Mistrz ceremonii przedstawia się, wita zebranych w imieniu rodziny i mówi, jak będzie wyglądało pożegnanie.

3. Mowa pożegnalna. 8–12 minut opowieści o zmarłym: skąd pochodził, czym się zajmował, co lubił, jakim był ojcem, koleżanką, sąsiadem. To serce ceremonii.

4. Słowo od bliskich. Dzieci, wnuki, przyjaciele, współpracownicy. Krótko, najczęściej 2–3 minuty na osobę. Kto nie chce mówić, nie mówi.

5. Utwór dedykowany. Piosenka, którą zmarły lubił, lub fragment odtworzony z nagrania; czasem żywa muzyka: skrzypce, wiolonczela, gitara.

6. Minuta ciszy i pożegnanie. Goście podchodzą do trumny lub urny, składają kwiaty. Rodzina żegna się jako ostatnia.

7. Wyprowadzenie i złożenie do grobu. Kondukt przechodzi na miejsce pochówku. Przy grobie ostatnie słowa, złożenie trumny lub urny, kwiaty i wieńce.

Po ceremonii wiele rodzin organizuje konsolację, czyli spotkanie przy stole, w restauracji lub w domu. Pomagamy z rezerwacją, jeśli rodzina sobie tego życzy.

Sala pożegnań czy kaplica cmentarna: gdzie odbywa się ceremonia?

Cmentarze komunalne przyjmują pochówek każdego, niezależnie od wyznania; to zapisane w prawie. W Krakowie zarządza nimi Zarząd Cmentarzy Komunalnych, a większość z nich ma kaplicę lub dom przedpogrzebowy, w którym można poprowadzić ceremonię świecką. Na Cmentarzu Batowickim kaplica jest dostępna dla ceremonii świeckich tak samo jak dla mszy, podobnie na Grębałowie i Podgórskim; na Rakowicach ceremonię prowadzimy w kaplicy cmentarnej albo w domu przedpogrzebowym tuż obok naszego biura przy ul. Rakowickiej.

Ceremonia może się też odbyć w naszej sali pożegnań przy ul. Wielickiej, na około 30 osób, a stamtąd kondukt jedzie na cmentarz. To dobre rozwiązanie, gdy kaplica cmentarna jest zajęta lub gdy rodzina chce mieć więcej czasu i spokoju. Trzecia możliwość to ceremonia w całości przy grobie: krótsza, zwykle 15–20 minut, odpowiednia przy małej liczbie gości.

Cmentarze parafialne, na przykład Salwatorski, mają własne regulaminy. Pochówek osoby niewierzącej w grobie rodzinnym jest tam zwykle możliwy, a ceremonia świecka wymaga uzgodnienia z kancelarią parafii. Sprawdzamy to przed ustaleniem terminu.

Z trumną czy z urną?

To niezależna decyzja. Pogrzeb świecki może być z trumną złożoną do grobu ziemnego albo z urną po kremacji. Przy kremacji najczęściej ceremonia odbywa się przy urnie, kilka dni po zgonie; to daje rodzinie czas na przyjazd bliskich z daleka i spokojne przygotowanie mowy. Zdarza się jednak, że rodzina chce pożegnać zmarłego w trumnie, a spopielenie następuje po ceremonii. Obie kolejności są możliwe.

Wybór formy wpływa na koszt miejsca na cmentarzu i na to, czy potrzebna jest trumna do pochówku, czy tylko kremacyjna. Obie możliwości porównujemy w artykule kremacja czy pogrzeb tradycyjny, a pełne zestawienie cen jest w cenniku.

Czy ceremonia świecka kosztuje więcej niż religijna?

Nasz Pakiet Świecki kosztuje od 7 200 zł. W tej cenie jest mistrz ceremonii z przygotowaniem mowy, oprawa muzyczna (nagrania lub jeden muzyk), sala pożegnań lub rezerwacja kaplicy, transport, trumna lub urna z oferty podstawowej, kwiaty na katafalk i wszystkie formalności: akt zgonu, wniosek do ZUS, uzgodnienia z cmentarzem. Do tego dochodzą opłaty cmentarne, które zależą od wybranego cmentarza i rodzaju miejsca.

Zasiłek pogrzebowy 7 000 zł przysługuje tak samo jak przy pogrzebie religijnym. Rozliczamy go bezgotówkowo, więc rodzina dopłaca tylko różnicę. Więcej o samej oprawie, muzyce i mowie piszemy na stronie oprawa ceremonii, a o pożegnaniu dla bliskich, którzy nie mogą przyjechać, na stronie transmisja pogrzebu online.

O co zapytamy Państwa przed ceremonią?

Spotkanie przed pogrzebem trwa około godziny, w biurze albo u Państwa w domu. Pytam o to, co pozwoli mi mówić o zmarłym prawdziwie, a nie ogólnikami:

• jak zmarły miał na imię dla bliskich: czy „Stanisław”, czy „Staszek”, czy „Dziadek”;

• czym się zajmował i co go cieszyło: praca, ogród, wędrówki, wnuki;

• jakie zdanie, powiedzenie, żart najlepiej go opisuje;

• jaką muzykę lubił i czy jest utwór, który powinien wybrzmieć;

• kto z bliskich chce zabrać głos, a kto woli, żebym przeczytał jego słowa;

• czego na pewno nie chciałby usłyszeć na własnym pogrzebie.

Z tych odpowiedzi powstaje mowa, którą wysyłam rodzinie do akceptacji dzień przed ceremonią. Nic, co powiem, nie będzie dla Państwa zaskoczeniem.

Krótko: pogrzeb świecki to pełna, godna ceremonia z mową, muzyką i pożegnaniem, prowadzona przez mistrza ceremonii zamiast kapłana. W Krakowie odbywa się w kaplicy cmentarza komunalnego lub w naszej sali pożegnań, z trumną albo z urną.